اگر داستانی را که میخواهید بنویسید مایعی در نظر بگیرید که در ظرفی ریخته میشود و شکل ظرف را به خودش میگیرد، میشود گفت این ظرف قالب رمان است.
تعداد قالبهای رمان زیاد نیستند به همین دلیل خیلی ساده میتوانید این قالبها را بشناسید تا داستان خود را در آن بریزید و با توجه به اصول هر قالب داستانتان را طراحی کنید.
قالبها را میشود بر اساس ویژگیهای مختلف تقسیمبندی کرد مانند:
قالب داستانی با توجه به ویژگیهای بیرونی آن: مثل رمانهای علمی
قالب داستانی با توجه به مخاطبان آن: مثل رمانهای زنان و نوجوانان
قالب داستانی با توجه به نوع داستان: مثل رمان عاشقانه یا پلیسی
فراموش نکنید که آشنایی با قالبهای مختلف داستاننویسی دست و پای شما را نمیبندد. شما بهراحتی میتوانید قالبهای مختلف را باهم ترکیب کنید و از روشهای متفاوتی داستان خود را تعریف کنید.
مثلاً میتوانید داستانی عاشقانه-پلیسی بنویسید.
بهاینترتیب از هر دو قالب استفاده میکنید و اتفاقاً داستان جذابتری برای گفتن طراحی میکنید.
در حالت کلی میشود رمان را در سه قالب کلی دید:
در حالت کلی داستان با دو بال منطق و احساس پرواز میکند. ازیکطرف داستان باید سرگرمکننده باشد از طرفی باید از منطقی پیروی کند. اگر تعادل خوبی بین این دو برقرار نشود ممکن است داستان با شکست مواجه شود.
در رمانهای عمومی بهندرت پیش میآید که نویسنده از زاویه دید جسورانه استفاده کند. ضمناً بهجای تأکید بر مضمون داستان بر نحوۀ تعریف کردن داستان متمرکز است. هدف در این نوع داستانها، بازگویی خوب داستان است بهطوریکه درگیر قواعد خشک ادبی نماند.
اما رمانهای ادبی دقیقاً برعکس رمان عمومی هستند. در این رمانها ضمن استفاده از تجربیات نو از زاویه دیدی متفاوت استفاده میشود تا درونیات شخصیتها و افکارشان بهخوبی نمایان شود. در این داستانها نوآوری تا سرحد ممکن میرسد. هم نوآوری در نثر و هم نوآوری در مضمون داستان.
رمانهای قالبی میتوانند انواع مختلفی داشته باشند که نمونهای از آنها را میتوانید در اینجا ببینید:
فکر میکنید داستانهای مختلفی را که در سراسر تاریخ داستاننویسی خلقشدهاند میشود در چند دستۀ کلی تقسیمبندی کرد؟ کمتر از ده طرح؟ بیشتر از صد طرح؟
جالب است بدانید شاه طرحها و هر داستانی که تاکنون نوشته شده است را میتوان به ۳۶ بخش کلی تقسیم کرد.
با توجه به این جمعبندی کلی احتمالاً دیر یا زود به این نتیجه میرسید که «پس با این تفاسیر همهچیز گفته شده است و هر چه نوشته شود تکراری خواهد بود.»
با توجه به آنچه آرنولد توبیاس در کتابش مطرح میکند، مهمترین این الگوها عبارتاند از:
ردیف الگوهای طرح
۱ الگوی طرح جستجو
۲ الگوی طرح انتقام
۳ الگوی طرح عشق
۴ الگوی طرح ماجراجویی
۵ الگوی طرح تعقیب
۶ الگوی طرح یکی علیه همه
۷ الگوی طرح آدم جدا بافته
۸ الگوی طرح قدرت
۹ الگوی طرح تمثیل
۱۰ الگوی طرح فرار
۱۱ الگوی طرح معما
۱۲ الگوی طرح نجات
۱۳ الگوی طرح رقابت
۱۴ الگوی طرح وسوسه
۱۵ الگوی طرح مسخ یا دگردیسی
۱۶ الگوی طرح اوج و سقوط
اگر به چند داستانی که خواندهاید فکر کنید احتمالاً میتوانید یکی از الگوهای بالا را در مورد آن بیابید.
این الگوها میتوانند به سوژه یابی هم کمک کنند؛ یعنی اگر نمیدانید در مورد چه چیزی بنویسید میتوانید به الگوهای مختلف نگاه کنید و ببینید روحیات شما با کدامیک از این الگوها همخوانی بیشتری دارد. آنوقت میتوانید راحتتر به سوژههای موردنظر فکر کنید.
در مورد سوژۀ تکخطی چیزی شنیدهاید؟ اگر هم نشنیدهاید احتمالاً میتوانید حدس بزنید منظور چیست.
منظور از سوژۀ تکخطی این است که یک خط داستانی اصلی را برای شخصیت اصلی داستان تعریف میکنید و در این خط داستانی موانع، اهداف، رنجها و لذتها و نتیجهگیری را تعریف میکنید.
اما آیا رمان با یک خط داستانی شکل میگیرد؟
آیا میتوانید سوژهای را ارائه کنید که در این خط داستانی پیش میرود و آنقدر داستانش مهیج است که مثلاً سیصد صفحه از رمان را دربربگیرد؟
غالباً این اتفاق نمیافتد. میشود گفت ما رمان تکخطی نداریم.
برای اینکه رمان را شکل بدهید نیاز دارید تا برای آن خطوط فرعی تعریف کنید.
چیزی که رمان را شکل میدهد، ترکیب خطوط داستانی مختلف با هم است بهنحویکه خط داستانی شخصیت اصلی و شخصیتهای فرعی، مفهومی را تعریف کنند و ذهن خواننده را در مسیری که تا پایان رمان طول میکشد نگهدارند.
شما در رمان شخصیتهایی تعریف میکنید.
برای هرکدام از این شخصیتها یک خط داستانی در نظر میگیرید.
در هر خط داستانی از فرازوفرودها و از لذتها و رنجها حرف میزنید. این خطوط داستانی مختلف باید به محوی منطقی باهم در ارتباط باشند تا رمان شکل بگیرد.
حالا ببینیم این خطوط اصلی و فرعی چطور باهم تلاقی پیدا میکنند؟
شخصیت اصلی شما هدف خاصی را دنبال نمیکند اما اهدافی که شخصیتهای فرعی دارند باعث میشود حوادثی برای این شخصیت ایجاد شود و داستانی شکل بگیرد.
شخصیت اصلی به دنبال مفهوم خاصی میگردد اما بهتنهایی نمیتواند مسیر پیش رو را طی کند.
شخصیت اصلی اهداف مختلفی دارد. هرکدام از این اهداف یک خط فرعی داستانی هستند.
بهجز شخصیت اصلی، در داستان ما شاهد اهداف مختلف شخصیتهای فرعی هم هستیم.
پس ما در رمان مثل خطوط سیمکشی شده، خطهای داستانی مختلف داریم. بعضی وقتها خطهای داستان باهم تلاقی پیدا میکنند و گاهی نیز بهموازات هم پیش میروند.
توجه داشته باشید که هر خط داستانی باید شروع، میانه و پایان داشته باشد. بهتر است رمان را با خط داستانی که جذابتر است شروع کنید.
اصلاً چرا به خطوط داستانی مختلف نیاز داریم؟
چون داستاننویسی مثل زندگی واقعی است. مگر میشود یک فرد فقط به یک هدف فکر کند یا یک زندگی تکبعدی داشته باشد.
برای نوشتن داستان هم باید شخصیتهای آن را با جهانهای مختلف ذهنیشان وارد کنید. باید شخصیتها اهداف گوناگونی داشته باشند و جنبههای مختلف ذهنی آنها چیزی را از شما طلب کنند. به این صورت است که خطوط داستانی شکل میگیرند.
با اضافه کردن خطوط داستانی مختلف:
داستان را باورپذیر میکنید.
داستان را جذابتر میکنید.
اجازه میدهید تا خواننده بخشی از وجودش را در خطوط مختلفی داستانی شما پیدا کند و با آن همذات پنداری کند.
یکی از راههای ساده برای شناختن هر چیز این است که آن را به اجزای سازندهاش تقسیم کنید. این کار را با رمان هم میتوانید انجام دهید.
هر رمان را میشود به اجزای سازندۀ آن تقسیم کرد.
به هرکدام از این اجزا، بخش یا فصلهای رمان گفته میشود.
اگر بخواهید هر فصل را بازهم به اجزای سازندهاش تقسیم کنید، به صحنه، توصیف و روایت میرسید.
درواقع هر فصل رمان از چند فصل تشکیل شده است.
اجزای هر فصل را میشود به این سه قسمت تقسیم کرد:
صحنه
روایت
توصیف
صحنه چیست؟
اتفاقات نمایشی داستان است.
مثال: از در وارد شد و با چهرۀ نگران مادرش مواجه شد.
توصیف چیست؟
اطلاعاتی دربارۀ زمان، مکان، شخصیت و …
مثال: اتاق او با کف چوبی و پردهای ضخیم با بقیۀ اتاقهای خانه فرق داشت.
روایت چیست؟
خلاصۀ اتفاقات، دروننگریها و هر چیزی که توضیحی از بخشهای مختلف داستان را بازگو میکند.
مثال:
او مرا با خودش به بیرون از خانه برد و از من خواست تا در هوای آزاد عمیقاً نفس بکشم.
رمانهایی را که خیلی بلند هستند اول به چند بخش تقسیم میکنند. هر بخش را به چند فصل تبدیل میکنند و نهایتاً در هر فصل توصیف، روایت و صحنههای داستان را قرار میدهند.
طبق قاعدهای که وجود دارد، هر فصل رمان معمولاً یک تا سه صحنه دارد.
برای اینکه رمانی بنویسید که ردپای ملال در آن نباشد باید تنها به موارد مهم اشاره کنید و از گفتن چیزهای پیشپاافتاده در آن پرهیز کنید.
درواقع باید صحنههایی در رمان قرار بدهید که در هرکدام اتفاق معناداری بیفتد.
از طرفی هراندازه هم این صحنهها معنادار باشند بازهم نیاز خواهید داشت تا آنها را طوری کنار هم بچینید که خواننده خسته نشود. بخشبندی و فصلبندی درواقع استراحتگاههای ذهن خواننده است و کمک میکند تا مخاطب بین صحنههای مختلف داستان نفس تازه کند و به سراغ ادامۀ ماجرا برود.
از طرفی تقسیم کردن رمان به بخشهای سازندۀ آن میتواند به نوشتن هم کمک بزرگی کند. شما میتوانید نظم محتوایی ایجاد کنید. میتوانید بین صحنههای مختلف، توقف کنید و هر بار از یک صحنۀ تازهتر، رمان را شروع کنید. با این کار موقع بازنویسی دیگر نیاز نیست همۀ رمان را یکسره اصلاح و بررسی کنید.
هر فصل باید در جای خوبی شروع شود و در جای خوبی هم تمام شود. بین شروع و پایان فصل، شما صحنهها را میچینید. پس قاعدۀ ارسطویی را برای هر فصل هم باید رعایت کنید.
خیلی درگیر این نمانید که رمان باید چند صحنه، چند فصل یا چند بخش داشته باشد. محتوایی که مینویسید و نوع شخصیتپردازی، زاویه دید، مکان و زمان متن و خیلی از موارد دیگر روی تعداد فصلها و حجم کتاب شما تأثیر میگذارند.
بااینحال برای اینکه بتوانید با خودتان به اتفاقنظر برسید، قبل از شروع رمان بهتر است تقریبی از حجم رمان و تعداد فصلهای آن بزنید. صحنههای مهمی را که میخواهید در رمان به آنها اشاره کنید بنویسید و ببینید حدوداً چند صحنه خواهد شد. در هر فصل بین یک تا سه صحنه را قرار دهید.
البته برخی معتقدند که باید فصلبندی را به انتهای رمان موکول کرد. این نویسندگان بیشتر به خلاقیت در حین نوشتن اعتقاد دارند و میخواهند به هر روشی شده نگذارند تا چیزی سد راه این خلاقیت و جریان سیال ذهن شود.
وقتی رمان نوشته میشود، همۀ زوایای آن برای ما شفاف و روشن است. حالا میشود بهسادگی فصلبندی و تقسیمبندی صحنهها را بین فصول مختلف انجام داد تا رابطهای منطقی بین قسمتهای مختلف رمان برقرار شود.
صحنههای رمان قرار نیست مثل دومینو، یکی بعد از دیگری رویهم بیفتند. میتوانید تعلیقهای تودرتو داشته باشید و قبل از تمام شدن یک صحنه، وارد صحنۀ بعدی شوید. به این شکل رمان را از حالت کسالتبار آن نجات میدهید.
چه موقع از صحنه استفاده کنیم چه موقع از روایت؟
حتماً شنیدهاید که میگویند: نگو، نشان بده.
صحنه یا نمایش داستان، بخش نشان دادن است و روایت کردن، بخش گفتن آن.
نمیشود همۀ داستان را سرتاسر از صحنه پر کرد و تا حد زیادی روایت را از داستان حذف کرد. رمان به هردوی اینها و البته به توصیف نیاز دارد.
با روایت میتوانید اتفاقات کماهمیتتر را عنوان کنید. سرعت داستان با گفتن بیشتر میشود و میتوانید خطر داستان را دنبال کنید.
وقتی از صحنه استفاده میکنید یعنی اتفاقات را مقابل چشم خواننده قرار میدهید با این کار اتفاقات را زنده میکنید و احتمالاً سرعت داستان کند خواهد شد. برای بازگو کردن مهمترین اتفاقات بهتر است از صحنه استفاده کنید.
توصیف هم کمک میکند تا تصویرسازی داستان هر چهبهتر در ذهن خواننده نقش ببندد.
روایت را چون نمیبینید ممکن است باور نکنید اما صحنه باورپذیرتر است. شما میتوانید صحنه را دقیقاً با توصیفهای دقیق مقابل چشمان خود ببینید. بهاینترتیب آن را بیشتر باور خواهید کرد.
حالا باید صحنههای مختلف را چطور بچینید؟
هراندازه هم صحنهها مهیج باشند، بازهم بهتر است بین صحنههای مهیج داستان وقفههایی ایجاد کنید. میتوانید صحنههای آرام را بین صحنههای هیجانانگیز قرار دهید. بهاینترتیب سرعت خواندن متن را تنظیم میکنید.
صحنۀ مهیج+صحنۀ آرام+ صحنۀ مهیج+صحنۀ آرام…
وقتی صحنهای را تمام میکنید نمیتوانید بلافاصله به سراغ صحنۀ بعدی بروید به این دلیل که هر صحنه نیازمند عکسالعمل شخصیت داستان است. پس بین صحنههای مختلف پل بنزید. این پل را میتوانید از صحنههای آرامتری مثل خودگوییهای شخصیت یا توصیفهایی از مکان و زمان داستان ایجاد کنید.
برای هر صحنه میتوانید برنامهریزی کنید.
کارتهای هر صحنه را میتوانید به این شکل تهیه کنید تا در طول نوشتن رمان دچار سردرگمی نشوید.
بسیاری از رمان نویسان معتقدند که مهمترین بخش رمان، شخصیتپردازی است.
هنری جیمز میگوید: «شخصیت یعنی طرح. طرح شخصیت را میسازد و شخصیت طرح را. اگر نویسنده بتواند رمانی بنویسد که دائم حوادثش بر شخصیتها تأثیر میگذارند و شخصیتهایش نیز حوادث تازهای به وجود میآورند و این روال دائم تکرار میشود، رمان بسیار جذاب خواهد شد.»
در حالت کلی میشود گفت شخصیتهای داستان به سه دسته تقسیم میشوند:
شخصیت اصلی داستان
شخصیتهای فرعی داستان
سیاهیلشکرها
مسلم است که رمان حول شخصیت اصلی و اهداف و خواستههای او میچرخد. هراندازه این شخصیت جذابتر، پیشبینیناپذیرتر و خاصتر باشد داستان مهیجتر و جذابتر خواهد شد.
شخصیتهای اصلی مانند شخصیتهایی که هرروز در اطرافمان میبینیم، باید نواقص و نقاط قوت خاصی داشته باشند. یک شخصیت کامل و بینقص یا شخصیتی سراسر نقص که برایش اتفاقات خاصی هم نمیافتد و تغییری در آن ایجاد نمیشود، بههیچعنوان مهیج نخواهد بود. رماننویس باید از ابزارهای مختلف استفاده کند تا شخصیت را خاص و ویژه کند.
در کنار شخصیت اصلی رمان، شخصیتهای فرعی شکل میگیرند. به این دلیل که شخصیت اصلی نمیتواند همهجا حضور داشته باشد و همۀ اتفاقات داستان را ببیند. نویسنده از شخصیتهای فرعی استفاده میکند تا توصیفهای مختلف داستان را ارائه دهد و روح داستان را با آنها تکمیل کند.
برای اینکه شخصیتهای رمان هر چه بهتر شکل بگیرند لازم است به جزئیات آنها توجه شود. باید بهعنوان یک رماننویس، به شخصیتهای مختلفی که هرروز در زندگیتان میبینید بیشتر توجه کنید. باید ببینید هرکدام از این شخصیتها چهکارهایی انجام میدهند و آنها را در داستان وارد کنید.
بهتر است دفترچهای همراه داشته باشید و تکیهکلامها، عادات خاص شخصیتها، نحوۀ حرف زدنشان، جهانبینی آنها، دغدغههایی که دارند، همه و همه را یادداشت کنید. هراندازه شخصیت را با جزئیات بیشتری وارد داستان کنید رمان باورپذیرتر و دلنشینتر خواهد شد.
انواع مختلفی از شخصیتها را افرادی چون گلوریا کمپتون و لیندا ادلستاین دستهبندی کردهاند. نگاه کردن به این دستهبندیها میتواند ایدههای تازهای برایتان ایجاد کند.
در اینجا به برخی از این دستهبندیها اشاره میکنیم.
شخصیت:
۱ ماجراجو
۲ رئیس
۳ دنبالهرو ۱
۴ سنتگرا
۵ خلاق
۶ وابسته
۷ غیرعادی
۸ برونگرا
۹ ترسان
۱۰ خودنما
۱۱ پرجنبوجوش
۱۲ گوشهگیر
۱۳ مردانه خو
۲۶ بخشنده
۱۴ زنانه خو
۱۵پرخاشگر
۱۶ کمالگرا
۱۷ خوشرو
۱۸ مشکلگشا
۱۹ انعطافپذیر
۲۰ افادهای
۲۱ قربانی
۲۲ هنرمند
۲۳ موفقیت طلب
۲۴ شکاک
۲۵ صلحطلب
مهمترین کار رماننویس شخصیتپردازی است؛ یعنی خاص کردن شخصیتها و متولد کردن یک شخصیت تازه که در دنیای پیش از رمان وجود نداشته است.
شخصیت را نمیشود فقط با وصف ویژگیهای ظاهری آن شناسایی کرد. نحوۀ نگاه کردن شخصیت به دنیا، نوع ارتباطی که با دیگران برقرار میکند، ارزشهای او و مهمترین اولویتها و دغدغههایش است که به خواننده نشان میدهد این شخصیت چه ویژگیهای متمایزی نسبت به بقیه دارد.
بهتر است شخصیت اصلی تغییر کند یا در طول داستان اتفاقات خاصی برای شخصیت ثابت او رخ بدهد. در غیر این صورت بعید است شخصیت متمایزی که ساختهاید در ذهن مخاطب بماند. شخصیت و حوادث داستان رابطهای دوسویه دارند. تغییراتی که در هرکدام ایجاد میکنید باید روی دیگری تأثیر بگذارد. بهاینترتیب داستان روبهجلو پیش میرود و میتواند حتی خودتان را موقع نوشتن غافلگیر کند.
صدای گویندۀ داستان یعنی زاویه دید. زاویه دید به خواننده نشان میدهد که چه کسی و از چه زاویهای داستان را برای او تعریف میکند.
با عوض شدن راوی خیلی از اتفاقات داستان تغییر خواهد کرد پس انتخاب زاویه دید بسیار مهم است.
در کل سه راوی داریم:
من یا راوی اولشخص
تو راوی دومشخص
او راوی سوم شخص
همینجا لازم است بگوییم که شما میتوانید در داستان از چند زاویه دید استفاده کنید؛ مثلاً میتوانید چند «من» یا اولشخص داشته باشید و به همین ترتیب میتوانید چند «او» یا سوم شخص در داستان بگنجانید.
دانای کل، زاویه دید است که در داستانهای قدیمیتر بسیار رواج داشت.
دانای کل در حکم یک نقال است که بهجای همه حرف میزند و هر شخصیت را عمیقاً میکاود.
این راوی با دستی کاملاً باز به همه جای داستان و به همۀ احساسات شخصیتها دسترسی دارد و میتواند بهجای همۀ آنها حرف بزند و بیندیشد. امروز هم راوی دانای کل داریم اما نه بهاندازۀ قبل.
زاویه دید دانای کل را میشود بهصورت تلفیقی با دیگر زاویه دیدها استفاده کرد. بهعنوانمثال در زاویه دید «او» ممکن است نشود در همۀ صحنهها وارد شد یا همۀ احساسات دور و نزدیک را تشریح کرد. اینجا دانای کل به کمک میآید و تصویری کلی از داستان را ارائه میدهد.
زاویه دید «او» راحتترین شیوۀ تعریف کردن داستان است. وقتی محور اصلی انجمن رمان نویسی رمانیک نفر باشد معمولاً از این زاویه دید استفاده میشود. خصوصاً برای نویسندههای نوپا توصیه میشود که از این زاویه دید استفاده کنند.
همانطور که گفتیم میتوانید از چند «او» یا سوم شخص چندگانه استفاده کنید.
اگر تعریف داستان را به کسی از خودِ داستان بسپاریم از زاویه دید «من» استفاده کردهایم.
البته این زاویه دید محدودیتهایی دارد؛ مثلاً برای بیان احساساتش نمیتواند با صداقت تمام به ذهن خوانده نفوذ کند. چون شخصیت خودش دارد همهچیز را تعریف میکند، ممکن است خواننده به او اعتماد نکند. بازهم اینجاست که چندگانگی در زاویه دید به کمک نویسنده میآید. نویسنده میتواند از طریق زاویه دیدی متفاوت، از احساسات شخصیت موردنظر حرف بزند.
مثلاً شما میتوانید در هر فصل از رمان از یک «من» جدید استفاده کنید؛ یعنی هر فصل را با یکی از شخصیتهای رمان آغاز کنید و بلندگو را به دست شخصیتهای مختلف رمان بدهید.
این اتفاقی است که در رمان ملت عشق نوشتۀ الیف شافاک افتاده است. نویسنده در بسیاری از فصلها، زاویه دید را تغییر میدهد و بلندگوی داستانگویی را به دست یکی از شخصیتها میدهد تا او توصیف کند و احساسات رمان را شرح دهد.
اگر فیلم راشومون را دیده باشید متوجه میشوید که تغییر زاویه دید چه کاربردی دارد.
هرکسی از منظر خودش به موضوعی که وجود دارد نگاه میکند. ممکن است این نگاه درست یا غلط باشد. چیزی که وجود دارد این است که نویسنده باید انعطاف لازم را داشته باشد و اینقدر فضا را خوب ایجاد کند تا خواننده بتواند از زوایای مختلف، اتفاقی واحد را ببیند.
نوشتن رمان با زاویه دید «تو» واقعاً مشکل است و عموماً از این زاویه دید برای نوشتن داستانهای کوتاه استفاده میشود.
بسیار پیشآمده است که رمان نویسان از یک زاویه دید استفاده کرده باشند و وقتی رمان پیش میرود متوجه شوند که آنچه میخواهند بگویند با این زاویه دید جواب نمیدهد. پس به تغییر زاویه دید دست میزنند. این کاری است که شاید لازم باشد شما هم انجامش دهید.
یکی از مشکلترین و سرنوشتسازترین بخشهای رمان، گفتوگوهای آن است.
گفتوگو نوعی نمایش داستان است. نمایشی زبانی برای بیان آنچه در داستان وجود دارد و خواننده باید از آن مطلع شود.
توجه کنید که گفتگو برای پر کردن فضای داستان نیست.
شما با هر گفتوگو، داستان را یکقدم بهپیش میبرید، شخصیتپردازی میکنید، توصیف میکنید و صحنهای را در ذهن مخاطب میچینید.
پس در حالت کلی گفتوگو سه کار اصلی انجام میدهد:
با گفتوگو میتوانید مضمون داستان را بیان کنید. این روشی غیرمستقیم است که اگر خوب اجرا شود میتواند برای همیشه مضمون داستان را در ذهن خواننده ماندگار کند.
گفتوگو سرعت داستان را کند میکند. میتوانید از این موضوع استفاده کنید و وقتی ضرباهنگ رمان خیلی زیاد شد با اضافه کردن گفتوگو به آن سرعت را متعادلتر کنید.
البته فراموش نکنید که گفتوگو قرار است طرح را جلو ببرد پس در صورت ضرورت آن را اضافه کنید.
روایت «میگوید» و گفتوگو «نشان میدهد».
بهتر است گفتوگوهای رمان:
ردیف توصیههایی برای نوشتن گفتوگوهای خوب
۱ کوتاه باشند.
۲ از طنز در آنها استفاده شده باشد.
۳ جوابهای پیشبینیناپذیر در آنها وجود داشته باشد.
۴ ترتیب زمانی در آنها رعایت شود.
۵ برای تنظیم سرعت رمان از آنها استفاده شود.
۶ بازی شخصیتها در آن بهخوبی دیده شود.
۷ مضمون داستان را برسانند.
۸ واقعاً مهم باشند. طوری که با حذف کردن آنها چیزی از رمان کم شود.
۹ از قید و صفت تا حد امکان در آنها استفاده نشود.
۱۰ از اسم شخصیتها مدام در آنها استفاده نشود.
۱۱ تکراری نباشند و به چیزی که قبلاً گفتهشده اشاره نکنند.
۱۲ خشک و بیروح نباشند.
۱۳ تلفیقی از احساس و منطق را در خود داشته باشند.
۱۴ برای به رخ کشیدن چیزی نوشته نشوند و متمرکز بر پیشبرد داستان باشند.
۱۵ هدفی را دنبال کنند.
۱۶ کنجکاوی برانگیز باشند و احساسات مخاطب را درگیر کنند.
یکی از مهمترین مراحل نوشتن رمان، مرحلۀ پس از نگارش است.
نمیتوانید انتظار داشته باشید یک رمان خوب بنویسید بدون اینکه آن را بازنویسی و ویرایش کنید.
این موضوع در مورد نوشتن هر متنی صادق است خصوصاً برای نوشتن متنهایی مثل رمان که کاملاً خلاقانه هستند و نیاز است صحنهها و حوادث در لحظه شکل بگیرند. به همین دلیل بعد از نوشتن متن، شما باید برگردید و آن را ویرایش کنید.
اما ویرایش کردن قواعدی دارد که هر چهبهتر رعایت شوند، خروجی ارزشمندتری میسازند.
در اینجا به مهمترین قواعد بازنویسی اشاره میکنیم:
بدون اینکه به ویرایش متن بپردازید، یکبار از اول تا آخر متن را بخوانید. این کار کمک میکند تا اشتباهات موجود در آن را ببینید و یک دید کلی در مورد کیفیت رمان به دست بیاورید.
در این موقع هیچ نوع ویرایشی انجام ندهید. اجازه دهید تا ذهنتان با بخشهای مختلف رمان پشت سر هم مواجه شود و ارزیابی دقیقتری در مورد سرعت رمان، نحوۀ شکلگیری صحنهها و شخصیتپردازی داشته باشد.
