Thumbelina
رمانیکی پیشرو
پرسنل مدیریت
مقامدار آزمایشی
مدیر
- نام هنری
- الینا فری
- آزمایشی
- مدیرتالار آموزش
- شناسه کاربر
- 3925
- تاریخ ثبتنام
- 2023-01-14
- آخرین بازدید
- موضوعات
- 438
- نوشتهها
- 573
- پسندها
- 468
- امتیازها
- 278
- محل سکونت
- سرزمین پریان
«اردک ماهی خال مخالی، روی ظرف سفید بود که دلش برای تنگ شد. یاد روزهایی افتاد که با همسالانش زیر سقف آبی زندگی میکردند. آن شاخه مرجان قرمز رنگ کوجک را که میان انبوه گیاهان دریایی پیدا کرده بود، لابد حالا بزرگ شده بود و شاید ماهی دیگری آن را پیدا کرده بود. یادهای حسرتبار زندگی در دریا، یک به یک به سر او آمد و چشمهایش را پر از اشک شور کرد.
ماهی به خصوص در آرزوی دیدار پدر و مادر و خواهرها و برادرهای عزیزش بود. حالا کجا بودند؟ خود او را همراه با دیگر اردکماهیهای صید شده، از آب دریا گرفته بودند و توی یک بشکهی کهنه ریخته بودند. مرحلهی بعد، سفر بیپایانی با قطار از ساحل تا شهر بود.»
(ماهی سرخ شده؛ اوگوماهیدئو؛ ترجمه سیروس طاهباز)
در اینجا دو صحنه و دو فضای متضاد وجود دارد:
اول، دریای بیکران – از دید ارکماهی صیدشده و غمگینی که از دوری دریای زیبا و شادیبخش، اشک میریزد – با بشکهی کهنهای که ماهیهای صیدشده را در آن ریختهاند، در تضاد است. تنگنای بشکه در تضاد با گستردگی دریا، دلتنگی و غم هجران ماهی را پررنگتر میسازد. از سوی دیگر غم هجران اردکماهی، با فضای شاد دریایی که از آن دور شده در تضاد است.
در فضاسازیها باید از آنچه در صحنه وجود دارد و میتواند احساس برانگیز باشد، مانند: اشیاء، نحوهی چینش آنها، نور، صدا، بو و ... استفاده کرد.
پس در فضاسازی باید از آنچه در صحنه وجود دارد و میتواند احساس برانگیز باشد، استفاده کرد؛ چیزهایی مانند: اشیا، نحوهی چینش آنها، نور و سایه، صدا، بو و آنچه به حس لامسه مربوط است مانند: سردی، گرمی، زبری، نرمی، دما، درد، سوز، خارش، گُر گرفتگی، لرز و ...
در بعد از ظهری آرام و ساکت، مردی وارد شهری پر سر و صدا میشود.
به فضاسازی این شهر شلوغ و پرهیاهو دقت کنید:
«بعد از ظهر آرام و ساکتی بود که من به شهر خوب ادینبورگ گام نهادم. شلوغی و سر و صدای خیابانها وحشتناک بود. مردان حرف میزدند. زنان جیغ میکشیدند. کودکان،خود را خفه میکردند. خوکهاسوت میکشیدند. درشکهها تلق تلق میکردند. گاوها ماق میکشیدند. اسبها شیهه میکشیدند. گربهها زوزه میکشیدند.»
(یک مخمصه/ادگار آلن پو/ از مجموعهی نقاب مرگ سرخ/ترجمهی کاوه باسمنجی)
بهترین کار این است که در فضاسازی از چندین حس و از هر چیزی که فضای مورد نظر ما را انتقال میدهد،استفاده کنیم:
«شکارچیها شب را در کلبهی یک روستایی بر بستری از کاه خنک اتراق کردند. از پشت پنجره، ماه به درون کلبه سرک میکشید. نوای غمانگیز یک سازدهنی به گوش میرسید. کاه بویی زننده و اندکی تحریک کننده میداد.»
(«زینوچکا»، از مجموعه آثار چخوف، جلد دوم،سروژ استپانیان)
بهتر است در فضاسازی از چندین حس، استفاده کنیم.
چرا فضاسازی مهم است؟
وقتی دریافتیم که صحنه چه تأثیری بر شخصیت میگذارد و چه احساسی را در او پدید میآورد و یا برعکس چگونه، رنگ و بوی احساس شخصیت را میگیرد و نمودار میکند، در این صورت به درون شخصیت رسوخ میکنیم و بهتر او را میشناسیم. در نتیجه، صحنه که عاملی بیرون از وجود شخصیت است، به کمک فضاسازی به عاملی برای بازتاب درون شخصیت مانند یک خورشید، مدارها و سیارههای متعدد و متفاوتی دارد. صحنه وقتی دارای فضا باشد، میتواند به عنوان یکی از گویاترین مدارهای منظومه شخصیت به کار گرفته شود.
توجه: بین خبر دادن از فضا و نمایش فضا تفاوت هست؛ مثلا جمله «جنگل در آن دل شب، جای ترسناکی برای کوزت بود.» به خواننده خبر میدهد که فضای جنگل، ترسناک بوده است. خواننده این را به عنوان یک خبر میپذیرد؛ ولی چون خودش آن را لمس نکرده و در این تجربه سهیم نشده است، ترسناکی آن را در نمییابد. نویسنده برای باورپذیر کردن این فضا، باید آنجای ترسناک را نمایش دهد. به عبارت دیگر، باید فضا را بازآفرینی کند تا خواننده بتواند منظور دقیق وی را درک کند و مفهوم «ترسناک بودن» در ذهن نویسنده را دریابد؛ همان کاری که ویکتور هوگو در صحنهی آب آوردن کوزت انجام داده است.
میان خبر دادن از فضا و نمایش فضا، فرق زیادی است؛ همان فرقی که بین توصیف مستقیم و توصیف غیرمستقیم وجود دارد.
در داستانهای قدیمیتر معمولا با نماهایی گسترده، مانند نمای یک شهر، یک دره، یک جنگل یا یک جزیره آغاز میشود و کمکم به نمایی بسته میرسد. اکنون نویسندگان ترجیح میدهند داستانشان را با نمایی بسته آغاز کنند، چرا که از مقدمهچینی دور شده و به اصل ماجرا نزدیک خواهیم بود.
توجه به جزئیات (استفاده از نمای بسته) در فضاسازی خیلی مؤثر است.
«بعد از ظهرها همه خوابند، حتی «میم». همه جز من. مردمِ دِه هم میخوابند و سکوت وسوسهانگیز و خاصی روی باغ میافتد. درختها بیدارند و من هِنوهِن نفسهای پنهانیشان را میشنوم. خزندههای نامرئی هم بیدارند و لای علفها میلولند. تابستان گرمیست و آفتابِ بعد از ظهر تا مغز استخوانها فرو میرود. «میم» توی اتاق نشیمن -سفرهخانه- روی ملافهای گلدار، دمر، رو به دیوار، خوابیده است. بالش از زیر سرش سُریده، شمدی سفید روی خودش انداخته که زیر بدنش جمع و مچاله شده است. پاهایش بـر×ه×ن×ه است (تمام روز کفش به دست توی جوی پر آب ته باغ راه میرفته) و برگی خیس به ساق پایش چسبیده است. گهگاه با دست خوابآلود و عصبانیاش، مگسی سمج را از حوالی صورتش دور میکند یا با غیضی کودکانه جای پشهای مزاحم را روی گردنش میخاراند. ...»
(«درخت گلابی» اثر گلی ترقی؛ از مجموعهی «جایی دیگر»)
توجه به جزئیات مثل این میماند که در سینما از نماهای نزدیک استفاده کنیم. این شیوه زمان را بسته به خواست نویسنده و داستان کشدار میکند و شرایط فضاسازی قویای ایجاد میکند. حتا در نمونههایی دیگر (مثل داستانهای همینگوی و کارور) که بار عاطفی از کلمهها گرفته شده است، این شیوه کارساز است.
مثلاً فرض کنید در روایت یک داستان، به اتاقی قدیمی رسیدهایم. نویسنده هم میتواند با یک جملهی خبری، اطلاع رسانیِ کوتاهی کند: «بر تاقچهی اتاق، فاختهی خشکشدهای نهاده شده.»
و هم میتواند زمان را نگهدارد و چنین بنویسد:
«به رنگ خاکستری، غبارگرفته و بیمصرف روی تاقچهی اتاق از یاد رفته بود. هنگام باز و بسته شدن در، با جریان باد، پری از آن جدا میشد، اما به این زوزهی بیآوایِ خاکستریِ التماس هم توجهی نمیشد. دو حدقهی سیاه گود افتادهاش ترسناک بودند،و از دو پای خشکیدهاش، یکی تا نیمهی ساق شکسته بود و گم و گور شده بود. آنچه باقی مانده بود، ساقهی خشکی بود با لبهی مضرس ...»
و این گونه، شیء به کلام مصور تبدیل میشود،که حتا با به تعویق انداختن ناماش یا نامی از آن نیاوردن، به نوعی آشنازدایی از آن هم دست مییابیم.
این گونه روایت که شهریار مندنیپور از آن با عنوان «روایت ریزبین» یاد میکند باعث برجسته شدن موضوع میشود و برای ارجاعهای احتمالی بعدی در داستان در ذهن میماند و فراموش نمیشود. بنابراین در فضاسازی این شیوه کاربرد ویژهای پیدا میکند.
بنا به نیاز فضا و جنس آن، مسلماً در اطراف خود و شخصیتهای داستان، چیزهایی خواهیم یافت که حضور، رنگ، جنس، و حتا آوای نام و آواهای توصیفشان، در ساخت فضا و اشارت به آن، به کار آیند.
ماهی به خصوص در آرزوی دیدار پدر و مادر و خواهرها و برادرهای عزیزش بود. حالا کجا بودند؟ خود او را همراه با دیگر اردکماهیهای صید شده، از آب دریا گرفته بودند و توی یک بشکهی کهنه ریخته بودند. مرحلهی بعد، سفر بیپایانی با قطار از ساحل تا شهر بود.»
(ماهی سرخ شده؛ اوگوماهیدئو؛ ترجمه سیروس طاهباز)
در اینجا دو صحنه و دو فضای متضاد وجود دارد:
اول، دریای بیکران – از دید ارکماهی صیدشده و غمگینی که از دوری دریای زیبا و شادیبخش، اشک میریزد – با بشکهی کهنهای که ماهیهای صیدشده را در آن ریختهاند، در تضاد است. تنگنای بشکه در تضاد با گستردگی دریا، دلتنگی و غم هجران ماهی را پررنگتر میسازد. از سوی دیگر غم هجران اردکماهی، با فضای شاد دریایی که از آن دور شده در تضاد است.
در فضاسازیها باید از آنچه در صحنه وجود دارد و میتواند احساس برانگیز باشد، مانند: اشیاء، نحوهی چینش آنها، نور، صدا، بو و ... استفاده کرد.
پس در فضاسازی باید از آنچه در صحنه وجود دارد و میتواند احساس برانگیز باشد، استفاده کرد؛ چیزهایی مانند: اشیا، نحوهی چینش آنها، نور و سایه، صدا، بو و آنچه به حس لامسه مربوط است مانند: سردی، گرمی، زبری، نرمی، دما، درد، سوز، خارش، گُر گرفتگی، لرز و ...
در بعد از ظهری آرام و ساکت، مردی وارد شهری پر سر و صدا میشود.
به فضاسازی این شهر شلوغ و پرهیاهو دقت کنید:
«بعد از ظهر آرام و ساکتی بود که من به شهر خوب ادینبورگ گام نهادم. شلوغی و سر و صدای خیابانها وحشتناک بود. مردان حرف میزدند. زنان جیغ میکشیدند. کودکان،خود را خفه میکردند. خوکهاسوت میکشیدند. درشکهها تلق تلق میکردند. گاوها ماق میکشیدند. اسبها شیهه میکشیدند. گربهها زوزه میکشیدند.»
(یک مخمصه/ادگار آلن پو/ از مجموعهی نقاب مرگ سرخ/ترجمهی کاوه باسمنجی)
بهترین کار این است که در فضاسازی از چندین حس و از هر چیزی که فضای مورد نظر ما را انتقال میدهد،استفاده کنیم:
«شکارچیها شب را در کلبهی یک روستایی بر بستری از کاه خنک اتراق کردند. از پشت پنجره، ماه به درون کلبه سرک میکشید. نوای غمانگیز یک سازدهنی به گوش میرسید. کاه بویی زننده و اندکی تحریک کننده میداد.»
(«زینوچکا»، از مجموعه آثار چخوف، جلد دوم،سروژ استپانیان)
بهتر است در فضاسازی از چندین حس، استفاده کنیم.
چرا فضاسازی مهم است؟
وقتی دریافتیم که صحنه چه تأثیری بر شخصیت میگذارد و چه احساسی را در او پدید میآورد و یا برعکس چگونه، رنگ و بوی احساس شخصیت را میگیرد و نمودار میکند، در این صورت به درون شخصیت رسوخ میکنیم و بهتر او را میشناسیم. در نتیجه، صحنه که عاملی بیرون از وجود شخصیت است، به کمک فضاسازی به عاملی برای بازتاب درون شخصیت مانند یک خورشید، مدارها و سیارههای متعدد و متفاوتی دارد. صحنه وقتی دارای فضا باشد، میتواند به عنوان یکی از گویاترین مدارهای منظومه شخصیت به کار گرفته شود.
توجه: بین خبر دادن از فضا و نمایش فضا تفاوت هست؛ مثلا جمله «جنگل در آن دل شب، جای ترسناکی برای کوزت بود.» به خواننده خبر میدهد که فضای جنگل، ترسناک بوده است. خواننده این را به عنوان یک خبر میپذیرد؛ ولی چون خودش آن را لمس نکرده و در این تجربه سهیم نشده است، ترسناکی آن را در نمییابد. نویسنده برای باورپذیر کردن این فضا، باید آنجای ترسناک را نمایش دهد. به عبارت دیگر، باید فضا را بازآفرینی کند تا خواننده بتواند منظور دقیق وی را درک کند و مفهوم «ترسناک بودن» در ذهن نویسنده را دریابد؛ همان کاری که ویکتور هوگو در صحنهی آب آوردن کوزت انجام داده است.
میان خبر دادن از فضا و نمایش فضا، فرق زیادی است؛ همان فرقی که بین توصیف مستقیم و توصیف غیرمستقیم وجود دارد.
در داستانهای قدیمیتر معمولا با نماهایی گسترده، مانند نمای یک شهر، یک دره، یک جنگل یا یک جزیره آغاز میشود و کمکم به نمایی بسته میرسد. اکنون نویسندگان ترجیح میدهند داستانشان را با نمایی بسته آغاز کنند، چرا که از مقدمهچینی دور شده و به اصل ماجرا نزدیک خواهیم بود.
توجه به جزئیات (استفاده از نمای بسته) در فضاسازی خیلی مؤثر است.
«بعد از ظهرها همه خوابند، حتی «میم». همه جز من. مردمِ دِه هم میخوابند و سکوت وسوسهانگیز و خاصی روی باغ میافتد. درختها بیدارند و من هِنوهِن نفسهای پنهانیشان را میشنوم. خزندههای نامرئی هم بیدارند و لای علفها میلولند. تابستان گرمیست و آفتابِ بعد از ظهر تا مغز استخوانها فرو میرود. «میم» توی اتاق نشیمن -سفرهخانه- روی ملافهای گلدار، دمر، رو به دیوار، خوابیده است. بالش از زیر سرش سُریده، شمدی سفید روی خودش انداخته که زیر بدنش جمع و مچاله شده است. پاهایش بـر×ه×ن×ه است (تمام روز کفش به دست توی جوی پر آب ته باغ راه میرفته) و برگی خیس به ساق پایش چسبیده است. گهگاه با دست خوابآلود و عصبانیاش، مگسی سمج را از حوالی صورتش دور میکند یا با غیضی کودکانه جای پشهای مزاحم را روی گردنش میخاراند. ...»
(«درخت گلابی» اثر گلی ترقی؛ از مجموعهی «جایی دیگر»)
توجه به جزئیات مثل این میماند که در سینما از نماهای نزدیک استفاده کنیم. این شیوه زمان را بسته به خواست نویسنده و داستان کشدار میکند و شرایط فضاسازی قویای ایجاد میکند. حتا در نمونههایی دیگر (مثل داستانهای همینگوی و کارور) که بار عاطفی از کلمهها گرفته شده است، این شیوه کارساز است.
مثلاً فرض کنید در روایت یک داستان، به اتاقی قدیمی رسیدهایم. نویسنده هم میتواند با یک جملهی خبری، اطلاع رسانیِ کوتاهی کند: «بر تاقچهی اتاق، فاختهی خشکشدهای نهاده شده.»
و هم میتواند زمان را نگهدارد و چنین بنویسد:
«به رنگ خاکستری، غبارگرفته و بیمصرف روی تاقچهی اتاق از یاد رفته بود. هنگام باز و بسته شدن در، با جریان باد، پری از آن جدا میشد، اما به این زوزهی بیآوایِ خاکستریِ التماس هم توجهی نمیشد. دو حدقهی سیاه گود افتادهاش ترسناک بودند،و از دو پای خشکیدهاش، یکی تا نیمهی ساق شکسته بود و گم و گور شده بود. آنچه باقی مانده بود، ساقهی خشکی بود با لبهی مضرس ...»
و این گونه، شیء به کلام مصور تبدیل میشود،که حتا با به تعویق انداختن ناماش یا نامی از آن نیاوردن، به نوعی آشنازدایی از آن هم دست مییابیم.
این گونه روایت که شهریار مندنیپور از آن با عنوان «روایت ریزبین» یاد میکند باعث برجسته شدن موضوع میشود و برای ارجاعهای احتمالی بعدی در داستان در ذهن میماند و فراموش نمیشود. بنابراین در فضاسازی این شیوه کاربرد ویژهای پیدا میکند.
بنا به نیاز فضا و جنس آن، مسلماً در اطراف خود و شخصیتهای داستان، چیزهایی خواهیم یافت که حضور، رنگ، جنس، و حتا آوای نام و آواهای توصیفشان، در ساخت فضا و اشارت به آن، به کار آیند.
نام موضوع : فضا چیست؟
دسته : مطالب آموزش نویسندگی