به نام خدا
در این تاپیک سلسله های ایرانی از تمدن ایلامها تا امروز به همراه مدت حکومت و پادشاهان مشهورشان معرفی میشوند.
در تاپیک های متفاوت دیگر هر یک از آن پادشاهان را معرفی خواهیم کرد.
تمدن ایلام تمدن ایلام جزو اولین تمدن هایی بوده که در ایران تشکیل شده و آثار و بقایای اندک اما با ارزشی از آن دوران باقی مانده. تمدن ایلام سلسله های متفاوتی داشته که تمامی آنها را ما با اسم تمدن ایلام میشناسیم.
مدت حکومت: 2022 سال
نام پادشاه مشهور: اونتاش هومبان(اونتاش ناپیریشیا)، کوتیک اینشوشیناک
آثار ارزشمند باقی مانده: زیگورات چغازنبیل
پادشاهی ماد پادشاهی ماد حدود ۷۰۰ سال قبل از میلاد توسط شخصی به اسم دیاکو تاسیس شد و ۱۵۰ سال بعد، یعنی ۵۵۰ سال قبل از میلاد توسط کوروش بزرگ، پادشاه پارس از بین رفت و تحت اداره حکمرانی هخامنشیان قرار گرفت. پادشاهی ماد دوره جدیدی در تمدن ها به حساب میآید. اولین ارتش منظم جهان در این دوره تشکیل شد و پس از آن کم کم تمدنهای غارتگر در غرب آسیا از بین رفتند و تمدنهای قدرتمند جدیدی به وجود آمدند.
پادشاهان مشهور:دیاکو، آستیاگ، هوخشتره آثار و بقایای باقی مانده: شهر هگمتانه دلیل نابودی حکومت: شکست ارتش ماد از کوروش بزرگ
نمایی از هگمتانه:
هخامنشیان سلسله هخامنشیان، توسط کوروش بزرگ تاسیس شد. این سلسله اولین امپراطوری در جهان بود و همواره از پادشاهانش به نیکی یاد میشود. در این دوران، برده داری در ایران ممنوع شد و حقوق فردی و اجتماعی در حد بهتری نسبت به آن زمان رعایت میشد.
این سلسله را میتوان، سلسلهی اولینها دانست؛ زیرا اقدامات بسیار شگفت انگیزی در این دوران اولین بار اجرا شد. ساخت جاده ابریشم، ایجاد چاپارخانهها و ضرب سکه تنها چندنمونه از این اقدامات است که توسط هخامنشیان انجام شد.
این سلسله در نهایت پس از دویست سال حکومت، توسط اسکندر مقدونی نابود شد و جای خود را به سلوکیان داد. مدت حکومت: ۲۰۰ سال پادشاهان مشهور: کوروش بزرگ، داریوش، خشایارشاه، کمبوجیه آثار باقی مانده: تخت جمشید،منشور کوروش، سنگ نبشتهها دلیل نابودی: شکست از یونانیان
نمایی از تخت جمشید:
سلوکیان سلسله سلوکیان توسط سلوکوس اول فرمانده ارتش اسکندر تشکیل شد. سلوکوس اول، فرزندان اسکندر از از پادشاهی برکنار و حکومت سلوکیان را تاسیس کرد. این سلسله حدود ۷۴ سال بر ایران حکومت کرد. در این مدت تلاش بسیاری شد تا ایرانیان رسوم قدیمی خود را کنار و به سبک زندگی یونانیان زندگی کنند.
اما به خاطر بیعلاقگی ایرانیان به آن سبک زندگی و شورشهای بسیار، سلوکیان در تمام این مدت در حال جنگ با ایرانیان بودند و در آخر، با تشکیل حکومت اشکانیان و روی کار آمدن مهرداد اول اشکانی، سلوکیان برای همیشه نابود شد. پادشاهان مشهور:سلوکوس اول، آنتیوخوس دوم آثار باقی مانده:
تپه زرگران، تپه معبد سلوکی دلیل نابودی: حمله مهرداد اول میزان حکومت: ۷۴ سال
سلسله اشکانیان سلسله اشکانیان توسط اشک اول تاسیس شد و در زمان مهرداد اول، به اوج قدرت خود رسید. این سلسله در تمام مدت حکومت خود در حال جنگ با رومیها بودند. از طرفی برخی پادشاهانش مثل ونون در روم رشد کرده و بزرگ شده بودند. برای همین هم در برخی مواقع با روم در صلح و در برخی مواقع در حال جنگ بودند.
خاندان اشکانیان جز بیآبروترین خاندانهای سلطنتی کشور در تمام تاریخ پادشاهی ایران است. دلیل اصلی این بیآبرویی، کشتارهای خانوادگی برای رسیدن به قدرت و حتی ازدواج با محارم به رسم رومیان بوده است.
به همین دلیل هم سلسله ساسانیان تا جایی که توانست، تمام آثار مربوط به پادشاهی اشکانیان را نابود کرد. برای همین هم مثل هخامنشیان آثار مثل تخت جمشید یا هرچیز بزرگ و مهم دیگری که اهمیت داشته باشد از اشکانیان در دسترسی نیست. پادشاهان مشهور: مهرداد اول، مهرداد دوم مدت حکومت: ۴۷۶ سال دلیل نابودی: قدرت گرفتن اردشیربابکان و پیروزی بر اشکانیان و تشکیل حکومت ساسانی
سلسله ساسانیان ساسانیان مقتدر ترین حکومت پادشاهی ایرانی با حکومت ایرانیان است. ساسانیان توسط اردشیر بابکان تشکیل شد و تا زمان حملهی اعراب به یزدگرد سوم بر ایران حکومت کردند. پادشاه ساسانی از ابتدا دشمنی خود با روم را آشکار و حتی یکبار در زمان شاپور روم را تصرف کردند.
جنگهای ایران روم در زمان ساسانیان و اشکانیان مشهور به جنگهای جهانی دوران باستان هستند. چرا که این جنگها هشتصد سال طول کشیدند و هیچکدام به طور کامل نتوانست کشور دیگر را شکست دهد.
در زمان ساسانیان سه دین بزرگ با پیروانی فراوان به وجود آمدند. مانوی ها، مزدکیها و اسلام! دین مانو و مزدک در زمانی توسط ساسانیان مورد استقبال قرار گرفت؛ اما در آخر پادشاهان ساسانی برای حفاظت از دین زرتشتی و حکومت خود، تمام پیروان مانو و مزدک را قتل عام کردند.
اما اسلام در زمانی ظهور کرد که اعراب مسلمان در اوج قدرت خود بودند و ساسانیان به دلیل قحطی و جنگهای داخلی ضعیف شدند و در نهایت با حمله سپاهیان عمربن خطاب و کشته شدن یزدگرد سوم توسط خائنان، ایران توسط مسلمانان تسخیر شد.
تاریخ ایران در زمان اسلام با حکومت اعراب، تاریخی شوم، تیره و تاریک و هولناکی است. تمام کتاب ها و آثار مهم فرهنگی و هنری و ادبی ایرانیان در این زمان که دویست سال به درازا کشید، از بین رفت.
اما پس از این دویست سال با قدرت گرفتن حکومتهای بیگانه که البته در ایران جای پا محکم کردند و خود را بخشی از ایران میدانستند، حمایت از اندیشمندان و شاعران، ایران به اوج هنر و فرهنگ و تمدن خود رسید و کشورمان تبدیل مرکز یادگیری و آموزش علوم مختلف شد. پادشاهان مشهور: اردشیر بابکان، شاپور ساسانی، خسروپرویز، خسرو انوشیروان، یزدگرد سوم. بناها و آثار باقیمانده: طاق کسری، کاخ سروستان، پرستشگاه بزرگ آذرگشنسب علت سقوط: حمله مسلمانان به ایران
خلفای راشدین با تصرف ایران توسط مسلمانان، حکام ایران توسط اعراب انتخاب میشد. در ده سال اول، حکومت ایران در دست عمربن خطاب،عثمان و حضرت علی بود. در این ده سال، مخصوصا در دوران عمر و عثمان، بیشتر ایرانیان به بردگی گرفته شده یا اگر آزاد بودن هم اون احترامی که اعراب داشتند را نداشتند.
این ده سال آغاز سیاهترین دوره زندگی ایرانیان پس از دوران باستان بود.
در این دوره تلاش زیادی برای اسلام آوردن ایرانیان شد که البته با توجه به شورش های خرمدین و یعقوب لیث در صد سال و اندی بعد، میتوان گفت این تلاشها ناموفق بود.
خلفای اموی امویان حدود ۸۸ سال بر ایران حکومت کردند. البته نمیتوان گفت که ایرانیان در تمام این مدت تحت حکومت اموی بودند. در زمان قیامهای مختلف امامهای شیعه و مختار، ایرانیان به خاطر رفتار بهتری که آنها داشتند و شعارهایشان از آنها حمایت کردند.
برای مثال، مختار سقفی بعد از قیام و حاکمیت بر کوفه برای اولین بار، قوانین ضد ایرانی رالغو کرد. قوانینی که میگفت، ایرانیان حق داشتن سلاح یا اسب ندارند مگر با اجازه اعراب! البته ایرانیان هم همچنان با اسلام مشکلی جدی داشتند و نمی توانستند بپذیرند که دین زرتشت را رها و اسلام را دین خود اعلام کنند.
اما در برخی از شهرها به خاطر ارتباط نزدیک با مسلمانان، رفتار بهتر عالمان اسلامی نسبت به زرتشتیان باعث رواج اسلام و همه گیری آن شد.
البته با نابودی اعتقاد محکم مردم به زرتشت یک چیز دیگر هم از بین رفت. زبان! زبان ایرانیان در زمان امویان و عباسیان تغییر کرد و دیگر هیچ یک از مردم به فارسی سخن نمیگفتند و کم کم عربی جایگزین فارسی شد.
در نهایت خلفای اموی با همت ابومسلم خراسانی و گروه بزرگی که در خراسان تشکیل داده بود، نابود و جای خود را به خلفای عباسی داد.
امویان آخرین حاکمان مطلق عرب بر ایران بودند که تمام حکام محلی را خلیفه انتخاب میکرد. مدت حکومت: ۸۸ سال
علت سقوط: قیام ابومسلم خراسانی و جنگهای فراوان با زبیریان و مختار
خلفای عباسی خلفای عباسی ۵۰۸ سال حکومت کردند؛ اما حکومتشان بر ایران و دیگر مللها، حکومت قدرتمندی نبود و خلیفه نقش رهبر دینی را ایفا میکرد. البته در ابتدا قدرت عباسیان بسیار زیاد شد. اولین اقدام آنها پس از قدرت گرفتن، کشتن ابومسلم خراسانی و نابودی سیاه جامگان بود. آنها تمام خاندان هایی که بهشان کمک کردند تا به قدرت برسند را به دلایل مختلف به قتل رساندند و نابود کردند.
برای همین از همان روزهای آغازین حکومتشان مردم دشمنی خود را با آنها آغاز کردند. قیامهای بابک خرمدین و یعقوب لیث و پیروزی آل بویه و تصرف بغداد، نشان از همین نارضایتیها داد.
در این زمان حکومتهای مختلفی بر سر کار آمدند. علویان طبرستان، صفاریان، سامانیان، آل بویه و طاهریان، غزنویان، سلجوقیان و خوارزمشاهیان حکومتهایی بودند که تمام قدرت نظامی کشور را داشتند؛ اما خلیفه عباسی تائیدشان میکرد و به رسمیت میشناختشان و برای همین قدرت میگرفتند.
در دوران عباسیان و این حکومتهایی که بر سر کار آمدند، اشخاص در ایران دیده شدند که با دانشی فراوان و اندیشهای بزرگ تلاش کردند تا زبان فراموش شده ما را دوباره زنده کنند. آن اشخاص، دقیقی شاعر و فردوسی بودند.
دقیقی هزار بیت از شاهنامه را سرود و پس از مدتی دار فانی را وداع گفت؛ اما فردوسی کار نیمه تمام دقیقی را تمام کرد شاهنامه را به اتمام رساند و آن را به سلطان محمود غزنوی تقدیم کرد و مشکلاتی بین آن دو پیش آمد که گفتنش چندان جالب نیست بهتر از در جای دیگری به آن بپردازیم.
اما کار فردوسی باعث شد امروز زبانی داشته باشیم، روان، شیوا و گویا!
عباسیان در نهایت با حملهی شخص هلاکوخان، نوه چنگیزخان مغول نابود شدند و ایران برای همیشه از زیر سطه اعراب بیرون آمد و چیزی نزدیک به سیصد سال اندیشمندان و بزرگان ما تلاش کردند تا مانع نابودی ایران عزیزمان توسط مغولها شوند. مدت حکومت: ۵۰۸ سال
دلیل سقوط: حمله هلاکوخان
صفاریان
صفاریان جزو اولین حکومتهای مستقل در ایران بودند. یعقوب لیث بزرگترین مخالف عباسیان به شمار میرفت و مشهور است که میگفت:«نباید به عباسیان اعتماد کرد. مگر ندیدید با ابومسلم که آن همه خدمت بهشان کرد چه کردند؟»
در زمان صفاریان، زبان فارسی به زبان رسمی تبدیل شد و تا حدودی از نابودی آن جلوگیری شد.
صفاریان حدود ۱۴۰ سال حکومت کردند؛ اما هیچیک از پادشاهانشان نتوانست قدرت یعقوب لیث را به دست آورد.
صفاریان در آخر توسط پادشاهان غزنوی نابود شدند و تبدیل به بخشی از حکومت غزنویان شدند. مدت حکومت:۱۴۰ سال
علت سقوط: حمله غزنویان
